Kijken en zien: ‘Niemand is iemand zonder de ander’

Uit het weekblad De Serrist van donderdag 3 december 2020

Mensen hebben een zelfbeeld. Maar stemt dat overeen met de werkelijkheid of is dat alleen hoe zij zichzelf zien? Zeker in deze tijden roepen allerlei beelden verschillende verwachtingen op. Wat de een erin ziet, is niet per se wat de ander ook op dezelfde manier ziet. Niet alleen smaken verschillen, ook indrukken verschillen van mens tot mens. Vorige zondag ging Jean-Pierre Dubois enkele uren op stap in Gent. Om te fotograferen voor zijn wekelijkse artikels. In zijn stad zag hij veel mensen: ze waren onderweg of zagen elkaar in een straat of op een pleintje.

Mensen moeten tegenwoordig echte evenwichtskunstenaars zijn. ‘Wie ben ik’, vragen sommigen zich in deze omstandigheden af. Ieder mens ervaart zichzelf als een unieke ‘ik’. Elke mens heeft een gevoel van eigenheid. Zonder dat gevoel van eigenheid, zo schreef psycholoog Jeffrey Wijnberg, verliest de mens zijn plaats tussen alle andere mensen en kan hij daardoor volledig geestelijk ontsporen. Het ‘ik’ van het individu, zo beweerde hij ook, bestaat niet als zelfstandige entiteit. ‘Niemand kan het aanwijzen, niemand kan het definiëren, niemand kan het beschrijven. En dat komt omdat alles wat voor ‘ik’ doorgaat, alleen bestaat bij de gratie van al het andere. Er is geen ‘ik’ zonder de rest. Anders gezegd: ik besta helemaal niet als de ander mij niet bevestigt in mijn bestaan. Een mens kan zichzelf in al zijn eigenheid helemaal niet ervaren zonder het contact met de buitenwereld. Dit gegeven wordt zwaar onderschat; niet alleen in de moderne psychologie, maar ook in het hedendaagse maatschappelijk verkeer.’ Dat benadrukte Jeffrey Wijnberg al in 2004 in zijn werkstuk: ‘Het anti-assertiviteitsboek’ over dankbaarheid, dienstbaarheid en nederigheid. Onze verslaggever had die frisse ideeën herlezen voor hij ging waarnemen en fotograferen.

Enkele gedeelten van Wijnbergs boek waren al eerder verschenen als column in De Telegraaf, de populairste krant van Nederland waarin hij wekelijks zijn psychologische ideeën kon ventileren. Wijnberg verwoordt merkwaardige gedachten: ‘Het individualisme viert hoogtij en wie assertief is wordt als succesvol gezien. Begrijp me goed, het tot je recht laten komen van je karakter – de ware betekenis van assertiviteit – daar is niets mis mee. We zijn echter collectief doorgeschoten in brutaliteit, ongezond egoïsme en arrogantie. Iedereen ergert zich aan het agressieve gedrag van de ander, maar niemand toont genoeg zelfkritiek om het goede voorbeeld te geven’.

Mooie zinnen om over na te denken. Maar wat hebben ze met deze fotorubriek te maken? Welnu, Wijnberg benadrukte dat het ‘leven van elke mens alleen zin heeft als dat leven door een ander als zinnig wordt ervaren, oftewel: niemand is iemand zonder de ander’. Met die overwegingen krijgen de twaalf gekozen foto’s toch een heel bijzondere betekenis?

Een ontmoeting op straat voor het raam? Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Inderdaad, de dame stond daar bij te praten, en in het voorbijgaan kon ik al meteen opvangen dat dit een heel persoonlijk gesprek was. Het raam stond op een kiertje zodat de dames achter het glas alles goed konden horen. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Linksboven een wandelaar op de brug, rechts een meisje dat mijmert voor de waterweg eronder, die Coupure in Gent. Maar ook deze foto is een ‘coupure’ of ‘afsnijding’: twee solitaire mensen op een foto, vereeuwigd zonder dat ze het ooit zullen weten, heel even tijdens een ongewone zondagnamiddag in een bizar jaar. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Vier op een rij. Samen maar toch op een afstand(je) op twee vaste zitbanken van het terras voor een verplicht gesloten restaurant als Epiphany’s kitchen. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

In het stemmige Oud Begijnhof Sint-Elisabeth, nabij het Gravensteen van Gent. ‘Een mens moet toch iets doen?!’ Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

‘Is pruimengebak goed of heb je toch liever een frangipane?’ Verwachtingsvol stond de man alleen te wachten voor een van de mooiste bakkerijtjes van de stad. Intussen kocht de vrouw binnen enkele taartjes. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Samen wandelen met een warme beker koffie. Meer moest dat niet zijn, die zondag in die prachtige buurt van de oude stad. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Het komt er nu op aan geduld te hebben. Geduld overwint alles of met geduld is veel te bereiken. Ook deze hond moest geduld oefenen op de stoep voor die winkel. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Je beurt afwachten voor een hotdogkraam. Of waren het andere worsten? Walter heeft wel een pittige kijk op het leven. Dat blijkt uit de tekst op zijn reclamebord: ‘Thousands have lived without love, not one without Walter’. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Een gezin was op wandelzoektocht in de buurt van de Lieve en het Gravensteen. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Samen wandelen: vier en vier is acht. Foto: copyright Jean-Pierre Dubois.

Vaak kan je ook in je eentje plezierig onderweg zijn. Foto: copyright Jean-Piere Dubois.